عبد الرزاق الكاشاني ( القاشاني )
248
مجموعه رسائل ومصنفات كاشانى
أسرار مناسك را به توضيح گرفته است . در پيشنوشت اين منظومه چنين آمده است : « من جوامع كلامه في بيان حقائق مناسك الحجّ عند حجّ البيت » . اين قصيدة با مطلع : إنّى وإن ترني لحما على وضم * عوّلت من جانب المولى على كرم آغاز مىشود ووزن آن يادآور قصيدهء معروف برده ونيز بديعيّه وجيه الدّين علوي زبيدى - كه دوازده سال پس از درگذشت كاشاني بزاد - مىباشد . آيا عبد الرزّاق در گزين كردن اين وزن به پرداختهء نامدار بوصيرى - كه همزمان با أو مىزيست وچهل ودو سال پيش از كاشاني در گذشت - نظر داشته است ؟ بهر حال اين قصيدة ، منظومهاى است عرفانى كه ديگر معاني آمدهء در آثار كاشاني را به زبان شعر بيان نموده است : . . . وانظر إلى الممكن الموجود عن عدم * فإنّ موقعه لا شئ في القدم وما حقيته أمر تخيّله * فلا وجود له واللّه ذا قسمي ! . . . فوجهه متجلّ أين ذو بصر * ونهجه مستقيم أين ذو قدم ؟ وجّهت وجهي للّه الّذي فط . . . * ر الأعيان للكلّ والأرواح للنّسم . . . در اين قصيدهء لطيف ، كاشاني از ورود به حرم ، استلام حجر ، طواف بيت ، سعى ميان صفا ومروه ، ذبح ، حلق رأس و . . . سخن داشته است . مىدانيم كه از ديدهوران خانقاهى ، چند دسته اثر در معرفى فقه أصغر بدست است : 1 : آثاري كه صورت قانوننامهء عملي دارد ومانند آثار فقيهان امّت - رضوان اللّه عليهم أجمعين - تنها به تبيين احكام پرداخته است . رسالهء « ما لا بدّ منه في الدّين » سمنانى از اين دسته است . 2 : آثاري كه هر چند به ذكر قوانين عملي فقه نيز مىپردازد ، امّا بيشتر به تبيين فقه أكبر وتوضيح اسرار احكام عنايت دارد . بخشهائى از فتوحات شيخ أكبر كه به اسرار احكام اختصاص يافته ونيز مناهج العباد پرداختهء فرغانى واسرار الشّريعة وأطوار الطريقة وأنوار الحقيقهء بزرگ عارف شيعي سيّد حيدر آملي از اين نمونه است . 3 : آثاري كه تنها به ذكر أسرار عبادات - ونه احكام آن - پرداخته است . اين منظومهء